Phong cách hội họa của Bùi Ngọc Tú
Họa sĩ Bùi Ngọc Tú sinh ra tại vùng quê Vụ Bản, Nam Định, nơi gắn với nhiều tên tuổi tài hoa trong đời sống văn hóa Việt Nam hiện đại buổi đầu. Thơ ca, văn chương, âm nhạc và hội họa đã góp phần tạo nên một truyền thống văn hóa phong phú, để lại dấu ấn lâu dài trong ký ức của nhiều thế hệ.
Người ta nhớ đến Nguyễn Bính với hồn thơ mộc mạc, đậm chất thôn quê; Vũ Hoàng Chương với giọng thơ tài hoa, phóng túng; Đặng Thế Phong với những giai điệu buồn gắn với mùa thu; Hoàng Lập Ngôn với hình ảnh người nghệ sĩ phiêu du; và Tú Xương với tiếng thơ sắc sảo về xã hội cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Bùi Ngọc Tú cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc từ môi trường văn hóa ấy. Những nét đẹp và ký ức của quê hương trở thành nguồn cảm hứng bền bỉ trong con đường nghệ thuật của ông.
Bùi Ngọc Tú tốt nghiệp Trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội trong giai đoạn 1969–1973. Ông được học với những giảng viên và họa sĩ như Trần Văn Cẩn, Nguyễn Tiến Chung, Trần Đình Thọ và Phạm Văn Đôn, đặc biệt là trong lĩnh vực sơn mài. Đây là chất liệu có truyền thống lâu đời tại Việt Nam và được Nguyễn Gia Trí dành nhiều công sức nghiên cứu, đổi mới, để lại những kinh nghiệm quý giá cho các thế hệ nghệ sĩ tiếp nối.
Trong bài viết, tác giả nhắc đến mối liên hệ giữa hành trình sáng tác của Bùi Ngọc Tú và thế hệ họa sĩ đã nỗ lực gìn giữ, phát triển sơn mài Việt Nam. Những ký ức về quê hương Bắc Bộ tiếp tục xuất hiện trong tác phẩm của ông, ngay cả khi cuộc sống và môi trường sáng tác đã thay đổi. Bài viết gợi ra hành trình rời Hà Nội để tìm một không gian làm việc khác, nhưng vẫn không rời xa những hình ảnh quen thuộc của hội làng, trang phục truyền thống và đời sống văn hóa Việt Nam.
“Khỏa thân” – Bùi Ngọc Tú
Khi nhìn lại các tác phẩm của Bùi Ngọc Tú, người xem có thể cảm nhận dòng chảy màu sắc phong phú trong tranh sơn mài của ông. Với ngôn ngữ tạo hình phóng khoáng và giàu đam mê, ông khai thác chất liệu như một không gian rộng mở để giải phóng cảm xúc và phát triển những khả năng biểu đạt mới.
Các lớp vàng và vỏ trứng được sử dụng dày dặn, tạo nên sự tương tác giữa độ sâu, ánh sáng và bề mặt. Những mảnh chất liệu được đặt, phân tán, tập hợp và sắp xếp qua nhiều lớp, rồi kết hợp thành nhịp điệu tự do. Trong các tác phẩm mà bài viết nhắc đến, chẳng hạn “Mùa hè”, “Vần điệu”, “Hoàng hôn” và “Ám ảnh”, màu sắc cùng chất liệu được triển khai như những chuyển động trên bề mặt tranh. Tác giả cũng đề cập đến những hình ảnh gắn với “Giấc mơ Kiều” và âm thanh của đàn tỳ bà, gợi lên sự giao hòa giữa hội họa, văn học và âm nhạc truyền thống.
Bùi Ngọc Tú không chỉ nhìn nghệ thuật sơn mài cổ truyền qua lăng kính hội họa châu Âu. Trong tranh, ông vẫn giữ chiều sâu của ký ức và không gian văn hóa Việt Nam. Những đề tài như nét xưa Hà Nội, tiếng hát ở đình làng, trang phục truyền thống, hương sen và lễ hội làng quê được thể hiện trên những tấm sơn mài khổ lớn. Bên cạnh đó là các hình tượng giàu sức gợi như nỗi buồn, ám ảnh, khúc hát, những bước đi trên đường quê, người đàn ông, người phụ nữ hay hình ảnh người phụ nữ bên ngựa trong một không gian trừu tượng.
Sự kết hợp giữa hình thể, vỏ trứng và sắc vàng truyền thống giúp tác phẩm mang vẻ đẹp vừa quen thuộc vừa kỳ ảo. Các yếu tố dân gian không chỉ được đưa vào tranh như những hình ảnh minh họa, mà còn trở thành một phần trong cấu trúc tạo hình và nhịp điệu màu sắc của họa sĩ.
“Đêm trăng” – Bùi Ngọc Tú
Bên cạnh những tấm sơn mài với sắc vàng lộng lẫy, bài viết còn đề cập đến tranh trên giấy dó của Bùi Ngọc Tú. Khi chuyển sang chất liệu giấy dó, đường nét của ông dường như trở nên linh hoạt, tự do và mạnh mẽ hơn. Các hình tượng trai gái, con người trong những tình huống sinh hoạt đời thường được thể hiện với sự phóng khoáng, đôi khi có phần táo bạo.
Người xem được dẫn vào một thế giới con người nhiều biến động, nơi những trải nghiệm thoáng qua nhưng giàu ý nghĩa vẫn gắn với văn hóa dân gian quen thuộc. Những hình ảnh như người mặc trang phục truyền thống, nam nữ bắt cua bắt ốc, trâu, cánh diều và những đường bút mực loang nhẹ trên giấy dó tạo nên một thế giới vừa hoang sơ vừa tự do. Bằng những hình tượng ấy, Bùi Ngọc Tú mở ra không gian sáng tạo nơi ký ức dân tộc, đời sống thực và trí tưởng tượng cùng tồn tại.
Tôi yêu mến và trân trọng những tác phẩm của Bùi Ngọc Tú. Xin cảm ơn họa sĩ vì thế giới nghệ thuật mà ông đã tạo nên.
Nguyễn Hải Yến – Nghiên cứu, phê bình mỹ thuật.