Nguyễn Tư Nghiêm – Họa sĩ bậc thầy của mỹ thuật Việt Nam
Nguyễn Tư Nghiêm học cùng lớp với Bùi Xuân Phái và là một trong bốn họa sĩ bậc thầy thuộc thế hệ nghệ sĩ cuối cùng được đào tạo tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương trong giai đoạn 1941–1946. Từ rất sớm, ông đã bộc lộ năng lực hội họa nổi bật và được đánh giá là một họa sĩ có trình độ vững vàng so với những người cùng thời.
Ông tham gia kháng chiến chống Pháp và cuộc cải cách ruộng đất năm 1953. Đáng tiếc, gia đình ông bị quy vào thành phần địa chủ, còn cha ông bị xử tử trong đợt cải cách ruộng đất đó. Sau cuộc kháng chiến chống Pháp, ông xin thôi công tác và ở nhà tập trung vẽ tranh. Ban đầu, ông sáng tác theo hướng hiện thực. Sau khi nghiên cứu sâu hơn di sản nghệ thuật truyền thống của dân tộc, ông chuyển sang thực hiện nhiều loạt tranh với một ngôn ngữ tạo hình mới, được phát triển từ chính những truyền thống ấy.
Tranh của Nguyễn Tư Nghiêm có thể không tạo ấn tượng cảm xúc trực tiếp mạnh mẽ như tranh Bùi Xuân Phái, nhưng ông được xem là một nghệ sĩ đổi mới với những sáng tạo độc đáo về ngôn ngữ nghệ thuật và định hướng dân tộc. Trong giai đoạn 1955–1970, ông thực hiện nhiều loạt tranh sơn mài với màu sắc giản lược nhưng rực rỡ. Đề tài chủ yếu là đời sống thường nhật của người dân thành thị và nông thôn. Ông cũng sáng tạo khi đưa các mô-típ múa cổ truyền và hình tượng Thánh Gióng vào tranh.
Ông dần chuyển từ cách thể hiện không gian ba chiều sang không gian hai chiều, đồng thời phân tách hình thể theo cách có thể khiến người xem liên tưởng đến hội họa Lập thể. Vì vậy, nhiều người cho rằng Nguyễn Tư Nghiêm chịu ảnh hưởng của Picasso. Tuy nhiên, theo cách lý giải trong bài viết, ông đã tách các đường nét tạo hình từ nghệ thuật điêu khắc ở đình làng và khai thác những yếu tố gần với Lập thể vốn hiện diện trong các tác phẩm điêu khắc truyền thống ấy.
Trong bốn họa sĩ bậc thầy được nhắc đến, Dương Bích Liên, Nguyễn Sáng và Bùi Xuân Phái đều qua đời năm 1988. Riêng Nguyễn Tư Nghiêm vẫn tiếp tục sống và thỉnh thoảng sáng tác. Dù đôi tay ông đã hơi run và thị lực không còn tốt, màu sắc cùng những đường nét trong tranh vẫn ngày càng tinh tế. Tinh thần nghệ thuật của Nguyễn Tư Nghiêm thực sự độc đáo, và ông là tấm gương sáng về sự tận tụy, khiêm nhường trong lao động nghệ thuật.