Ý kiến về nghệ thuật và tác phẩm của Văn Thơ
Những suy ngẫm về cuốn sách của họa sĩ Văn Thơ, mang tên “Mắt Van Gogh, mắt Văn Thơ – Hội họa đương đại Việt Nam”.
Họa sĩ Văn Thơ bên bức tranh “Người đàn ông hút thuốc”.
Theo cảm nhận của tôi, Văn Thơ là họa sĩ đầu tiên và duy nhất tại Việt Nam sở hữu những phẩm chất của ba thiên tài hội họa hiện đại: Picasso, Matisse và Van Gogh. Họ có bốn đặc điểm chung. Thứ nhất, họ được thúc đẩy bởi niềm đam mê mãnh liệt và bộc phát. Thứ hai, tác phẩm của họ phản ánh sự thôi thúc không ngừng của bản năng hội họa. Thứ ba, họ hướng tới một nghệ thuật có tầm vóc phổ quát, vượt qua ranh giới quốc gia và không lặp lại những mô-típ, màu sắc hay đường nét truyền thống. Họ tạo ra một thứ nghệ thuật khiến người xem phải choáng ngợp. Cuối cùng, họ là những kiến trúc sư của nghệ thuật thị giác.
Dù được đặt ở đâu, tranh của Văn Thơ cũng có khả năng làm cho không gian xung quanh trở nên sống động, rực rỡ và phong phú. Chúng tạo nên một không gian văn hóa đáng trân trọng và có giá trị. Thật bất ngờ nếu bắt gặp những bức tranh ấy ở một vùng quê. Tranh của ông vượt qua giới hạn của thời đại, mở ra những góc nhìn mới và những lối thoát bất ngờ trong kỹ thuật, quy trình vẽ, cách sử dụng màu sắc cũng như ngôn ngữ ẩn dụ. Ông có sức mạnh, sự quyết đoán và trí thông minh trực giác. Ông có độ chính xác của một kiến trúc sư, đồng thời sở hữu đôi mắt tinh tường của người họa sĩ khi lựa chọn màu sắc, chất liệu và hình khối. Đó là sự kết hợp giữa trí tuệ của người già và cách ứng xử hồn nhiên của một đứa trẻ. Ông cũng biết tận dụng sức mạnh của kiến trúc hiện đại.
Tranh Văn Thơ góp phần làm sinh động không gian và nâng cao giá trị thẩm mỹ của nơi trưng bày. Chúng phù hợp nhất với những không gian kiến trúc hiện đại, có chiều sâu trí tuệ và được thiết kế giản dị. Có thể so sánh chúng với các công trình của những kiến trúc sư nổi tiếng trong quá khứ như Mies van de Rode, Walter Gropius, Louis Kahn và Le Corbusier, cũng như những kiến trúc sư đương đại như Zaha Hadid, Daniel Libeskind và Rem Koolhaas.
Tranh của Văn Thơ hoàn toàn khác với tác phẩm của nhiều họa sĩ Việt Nam đương thời. Chúng phản ánh một ngôn ngữ nghệ thuật mới, một cách tư duy mới và một phương thức biểu đạt mới. Quan niệm nghệ thuật của ông cũng có nhiều nét khác thường. Người xem có thể tìm thấy trong đó ngọn lửa và cảm xúc hiếm thấy ở những tác phẩm khác.
Qua bàn tay và trí óc của mình, ông tạo nên những tác phẩm đẹp, giàu cảm xúc, có sức thỏa mãn thị giác và đậm đà bản sắc.
“Chân dung họa sĩ già” – Văn Thơ
Văn Thơ có khả năng tìm ra đối tượng khác thường nhất, những không gian hữu hạn hoặc vô hạn, chất liệu và màu sắc phù hợp nhất, bố cục gần gũi nhưng giàu chuyển động, lối thoát bất ngờ nhất và khía cạnh gai góc nhất cho mỗi tác phẩm của mình.
Tranh càng lớn thì sức tác động càng dữ dội. Chúng thể hiện những hình ảnh như thể vượt khỏi giới hạn của kích thước tấm toan.
Tranh của ông đem đến cho người xem cảm giác cao cả, thích thú và kỳ lạ. Mỗi tác phẩm như một ngọn lửa riêng biệt, không thể tìm thấy ở bất kỳ họa sĩ nào khác. Theo cảm nhận của tôi, không nên đặt tranh của các họa sĩ khác bên cạnh tranh của ông.
Mỗi khi gặp khó khăn trong việc tìm ý tưởng sáng tạo, tôi lại hướng về Văn Thơ. Ông là dòng máu ấm, ngọn lửa dữ dội và nguồn cảm hứng phong phú đối với tôi. Tôi là kiến trúc sư; tôi có thể xử lý phần kỹ thuật.
Còn về nghệ thuật, tôi dựa vào ông. Như vậy đã đủ. Học hỏi từ Văn Thơ cũng giống như học hỏi từ những nghệ sĩ nổi tiếng thế giới như Picasso, Van Gogh và Matisse.
Ông luôn chỉ cho tôi một giải pháp khi gặp vấn đề trong sáng tạo nghệ thuật. Nhờ ông, tôi học được cách cởi mở trước mọi hoàn cảnh, hiểu rằng mọi thứ đều có thể xảy ra và tồn tại. Thật là một con người giàu hiểu biết và tràn đầy năng lượng!
“Người đàn ông hút thuốc” – họa sĩ Văn Thơ
Tôi từng trưng bày tác phẩm của những họa sĩ khác trong không gian sáng tạo của mình, nhưng khi đặt chúng ở đó, tổng thể không gian dường như trở nên bình thường. Vì vậy, tôi phải thay thế bằng tranh của Văn Thơ. Tranh của ông có giá trị cao và chất lượng đặc biệt. Chúng khiến không gian trở nên cao quý, thiêng liêng và sáng rõ, đồng thời nuôi dưỡng cảm hứng sáng tạo của tôi.
Tranh của ông không nhất thiết cần một nội dung hoặc hình mẫu cụ thể. Ông vẽ theo cảm hứng tự nhiên, như thể vẽ là một nhu cầu thiết yếu giống ăn uống hay hít thở. Ông không cần đặt ra mục tiêu trước. Điều ông quan tâm là thể hiện trên toan những hình thể đang âm ỉ và tràn đầy trong tâm trí.
Ông chú ý đến hình thức hơn là nội dung. Có lẽ nhiều nghệ sĩ lớn cũng như vậy. Ông sáng tác từ cảm xúc, vì thế các bức tranh thường chỉ được đặt tên sau khi hoàn thành. Trong nghệ thuật, mục tiêu không nhất thiết được xác định như trong những hoạt động khác. Khi cầm cọ, ông vẽ mà không biết trước kết quả. Ban đầu, hành động sáng tác diễn ra tự phát và vô thức, rồi ý định mới dần xuất hiện. Ông chỉ thực sự biết mình đã tạo ra điều gì sau khi tác phẩm hoàn tất. Tên tranh được hình thành ở giai đoạn cuối cùng của quá trình đó.
Ngày 10 tháng 6 năm 2009
Cảm xúc và lý trí trong tranh của Văn Thơ
Cảm xúc được cảm nhận bằng một mắt. Trong tranh Văn Thơ, người xem có thể tìm thấy khát vọng, sự giản dị, những tình cảm sâu sắc, niềm phấn khích, sự chiêm nghiệm, nỗi u buồn và sự hân hoan. Họ tìm thấy trái tim, tâm hồn và phần vô thức của người nghệ sĩ.
Lý trí được nhìn nhận bằng cả hai mắt. Nó cho người nghệ sĩ biết cần thêm, bớt hay làm rõ điều gì trong tác phẩm. Nó giúp người nghệ sĩ nhận ra rằng sự hoàn thiện không phải điều bất khả thi và mỗi bước phát triển có thể dẫn đến một bước tiếp theo. Lý trí không đồng nhất với cảm xúc; nó đại diện cho phần ý thức của người nghệ sĩ.
Ngày 21 tháng 6 năm 2009
Tôi chưa từng đến nhà Văn Thơ, dù đã ấp ủ ý định đó từ lâu. Tôi không thể đến chỉ để xem tranh của ông; tôi phải có một ít tiền trong túi mới có thể đi. Điều khiến tôi tiếc nuối nhất là chưa đủ khả năng mua một bức tranh của ông.
Nhưng chắc chắn một ngày nào đó tôi sẽ đến thăm ông, dù chỉ đơn giản là để gặp ông.
Kiến trúc sư Hoàng Trinh, Tiến sĩ
Trưởng Bộ môn Kiến trúc Công cộng, Khoa Đào tạo Sau đại học ngành Kiến trúc
Đại học Kiến trúc Hà Nội